کاربست روش تجربی توسط دانشمندان مسلمان

دانشمندان مسلمان در طول تاریخ در عین اینکه خداباور بودند از روش تجربی در تحقیقات خود استفاده می‌کردند. دکتر لگنهاوسن توضیح می‌دهند.

پروفسور لگنهاوسن در این بخش توضیح می‌دهد که دانشمندان بزرگ مسلمان در طول تاریخ، خدمات ارزنده‌ای به علوم طبیعی کرده‌اند. آنان هرگز به پاسخ «خدا خواسته است» بسنده نمی‌کردند، بلکه پس از اقرار به خواست الهی، در پی یافتن «چگونگی» و قوانین طبیعی حاکم بر پدیده‌ها برمی‌آمدند.

از این رو، می‌توان گفت نوعی طبیعت‌گرایی روش‌شناختی در اسلام وجود دارد؛ به این معنا که مسلمانان همواره تا حد امکان به دنبال تبیین‌های طبیعی برای حوادث جهان بوده‌اند، بی‌آنکه به طبیعت‌گرایی متافیزیکی (نفی امر قدسی و فراطبیعی) قائل باشند.

در منازعات کلامی، گروهی خواهان دخالت مستقیم خداوند در تبیین پدیده‌ها بودند، اما دیدگاه رایج (به ویژه در میان شیعیان با تأکید بر عقل‌گرایی افرادی مانند شیخ صدوق و کلینی) بر استفاده حداکثری از عقل تأکید داشت. این رویکرد باعث شد دانشمندان مسلمان هم در علوم عقلی و هم تجربی به تحقیق بپردازند و رخدادهای جهان را تصادفی ندانند.

ابن‌سینا، بزرگ‌ترین فیلسوف دوره ابتدایی فلسفه اسلامی، نمونه بارز این رویکرد است. او در علوم طبیعی، به ویژه پزشکی، با روش فرضیه‌سازی و ابطال‌پذیری کاملاً آشنا بود و از این روش‌ها استفاده می‌کرد.